Biblia en un año

1. Mburuvicha guasu Belsasar oyapo metei arete tuicha vae mil rupi vae imborɨa mburuvicha reta peguarä, jare jou vino jókuae reta ndive.
2. Belsasar osavaɨpo ma yave omondo güeruruka vaso reta oro pegua jare korepoti pegua, iñemuñagüe Nabucodonosor güeru Jerusalén pegua tupao güi vae, pɨpe okau vaerä jae jare mburuvicha reta, jembireko reta jare kuña güɨrekoiño vae reta ndive.
3. Jayave güeru vaso reta oro pegua, Tumpa jo Jerusalén pegua güi oyereru vae, jare okau reta pɨpe mburuvicha guasu, mburuvicha reta, jembireko reta jare kuña güɨrekoiño vae reta.
4. Jou reta pɨpe vino jare omboete reta itumpa reta oro pegua, korepoti pegua, jiero iyu vae pegua, jiero pegua, ɨvɨra pegua jare ita pegua.
5. Jókuae ora pe voi oyekuaa metei kuimbae ipo ombaekuatía mburuvicha guasu jo iovapetea oñemotïigüe re vae mechero jóvai. Mburuvicha guasu oecha kuimbae ipo ombaekuatía vae.
6. Jayave mburuvicha guasu opa jovaiyu, jare mbaetɨ etei oikuaa mbae jei vaerä, jare jete opa jëogüe, itava oyotaa päve oyoe.
7. Jayave mburuvicha guasu täta osapúkai oyereru vaerä ichoropa vae reta, Caldeaɨgua reta, maratuta vae imombeúa reta; jare jei yarakuaa katu vae reta Babilonia pegua pe: —Kia nunga vae omongeta yave kuae oyekuatía oï vae, jare oikuaauka cheve mbae ko oipota jei vae yave, oyemondeta temimonde pɨ̈taasɨ vae mburuvicha pegua pe, jare metei mboɨ oro pegua oñonota iyayu re, jare oïta mboapɨa mburuvicha guasurä mborookuaía pe.
8. Jayave opaete yarakuaa katu vae reta, mburuvicha guasu pe oyeokuai vae reta güɨroike jóvai, ërei mbaetɨ ipuere reta omongeta oyekuatía oï vae jare mbaetɨ vi ipuere oikuaauka mburuvicha guasu pe mbae ko oipota jei vae.
9. Jayave mburuvicha guasu Belsasar okɨɨye yae ete, jare jovaiyu, jare iyɨvɨrigua mburuvicha reta ipɨakañɨ yae.
10. Ërei mburuvicha guasu ichɨ oendu yave mburuvicha guasu iñee jare imborɨa mburuvicha reta iñee, oike okau reta ñogüɨnoia pe, jare jei: —¡Mburuvicha guasu, eikove katu avei! Agüɨye ekɨɨye jare tanderovaiyu.
11. Kuae ndeporookuaía pe oime metei kuimbae Tumpa Iyoambae iespíritu oï jese vae; jare neñemuñagüe oikose yave, oñeväe jese arakuaa katu, tumpa reta iyarakuaa katu rami; neñemuñagüe mburuvicha guasu Nabucodonosor oñono opaete ichoropa vae reta, yasɨtata re oyemboe vae reta, Caldeaɨgua reta, jare maratuta vae imombeúa reta juvicharä vae,
12. oñeväe ramo jese espíritu tuicha yae vae jare arakuaa katu mbaɨu oikuaauka vaerä mbae ko oipota jei vae, yemongeta reta jare mbae yavai yae vae; jae ko Daniel, mburuvicha guasu ombojee Beltsasar pe vae. Eenɨi añave Daniel, jare jae oikuaaukata ndeve mbae ko oipota jei kuae reecha vae.
13. Jayave güeru reta Daniel mburuvicha guasu jóvai. Jare mburuvicha guasu jei Daniel pe: —¿Jae pa nde jókuae Daniel, Judea güi cheñemuñagüe güeru tembipɨɨrä vae reta taɨgüe?
14. Che aendu nderegua, kërai oime oï nderé Tumpa Iyoambae iespíritu, jare oñeväe nderé arakuaa katu tuicha yae vae.
15. Jare añave oyereru tëi cheróvai yarakuaa katu vae reta, yasɨtata re oyemboe vae reta, omongeta reta vaerä cheve kuae oyekuatiagüe, jare oikuaauka reta vaerä cheve mbae ko oipota jei vae; ërei mbaetɨ ipuere oikuaauka reta cheve.
16. Che aendu nderegua, kërai ndepuere reikuaauka oipotagüe mbae ko oipota jei vae, jare reñono kavi yemboavai reta. Añave ndepuere remongeta cheve kuae oyekuatiagüe jare reikuaauka mbae ko oipota jei vae yave, reyemondeukata temimonde pɨ̈taasɨ vae mburuvicha pegua pe, jare mboɨ oro pegua reñonota ndeayu re, jare reïta mboapɨa mburuvicha guasurä mborookuaía pe.
17. Jayave Daniel jei mburuvicha guasu pe: —Toiko ndeveguaräño mbota reta renoi vae, emee jókuae mbota reta ïru reta pe. Amongetata kuae oyekuatiagüe ndeve mburuvicha guasu, jare aikuaaukata ndeve mbae ko oipota jei vae.
18. Tumpa Tuichagüe yae ete vae, omee neñemuñagüe Nabucodonosor pe mborookuaía, yembotuicha jare iyemboetea.
19. Jare yembotuicha omee chupe vae rupi, opaete vae tëta reta, jare tëtaguasu reta jare ïru ñee pe imiari vae reta orɨrɨi jare okɨɨye chugüi. Jae oipota oyuka vae oyuka, jare mbaetɨ oipota oyuka vae mbaetɨ oyuka, jare oipota ombotuicha vae ombotuicha ani oipota omomichi vae omomichi.
20. Ërei oyembopɨapochɨ jare ipɨa omotäta oyemboete reve yave, oñerenoeuka oyemombo iporookuaía güi jare oyemombouka iyemboetea güi.
21. Jare oyemombouka kuimbae reta ipɨte güi, jare ou ipɨa opɨta mɨmba reta rami, jare oiko mburika reta ñanaɨgua ndive. Ñana jou guaka rami, jare ɨsápɨi opa jete omoäkɨ, oikuaa regua Tumpa Tuichagüe yae ete vae ko güɨnoi mbaepuere kuimbae reta iporookuaía re, jare jae omee mbaepuere ikɨ̈reɨ omee vae pe.
22. Jare nde Belsasar, Nabucodonosor iñemuña, mbaetɨ ndepɨa remomichi reikuaa tëi reve opaete kuaekuae reta;
23. ërei cheYa ara pe oï vae kotɨ reyembopɨapochɨ, jare reruruka nderóvai vaso reta Tumpa jo pegua, nde jare ndeɨvɨrigua mburuvicha reta, nderembireko reta jare kuña rerekoiño vae reta ndive rekau pɨpe; jare kuae güire, remboete tumpa reta korepoti pegua, oro pegua, jiero iyu vae pegua, jiero pegua, ɨvɨra pegua jare ita pegua; jókuae omaembae reta, oendumbae reta, yarakuaambae reta; jare Tumpa jae ipo pe nderekove oï vae jare opaete reyapogüe reta jese oiko vae mbaetɨ remboete.
24. Jáeramo jae oïa güi etei ko ombou kuae oikuatía vaerä.
25. Kuae tembikuatía jae ko: MENE, MENE, TEKEL, UPARSIN.
26. Kuae ñee MENE oipota jei: Tumpa oipapa ma ndeporookuaía, jare oñono ma iyapɨ vaerä.
27. TEKEL: Reñejäauka mbaejäaka pe, jare oata yae ndepoɨ.
28. PERES: Ndeporookuaía oyemboyao ma, jare oñemee Media jare Persia pegua reta pe.
29. Jayave Belsasar omondo omboemimondeuka Daniel temimonde pɨ̈taasɨ vae mburuvicha pegua pe, jare oñonouka iyayu re mboɨ oro pegua, jare omoërakuauka jae ko mboapɨa mburuvicha guasu jókuae mborookuaía pe vae.
30. Jókuae pɨ̈tu voi oyeyukauka Belsasar, Caldeaɨgua reta juvicha guasu.
1. Darío pe jaekavi yae oñono vaerä ciento veinte ɨvɨ iyangarekoa reta, oyangareko reta vaerä opaete jae iporookuaía rupi.
2. Jare kuae reta re omae vaerä ñogüɨnoita mboapɨ mburuvicha reta; metei ko jae Daniel; chupe reta jókuae ɨvɨ iyangarekoa reta imiarita iparavɨkɨ re, agüɨye vaerä mburuvicha guasu güɨnoi mbae nunga mbaemboavai.
3. Ërei Daniel etei oyapɨraa arakuaa katu pe kuae ɨvɨ iyangarekoa reta jare ɨvɨ ruvicha reta, echa oime jese arakuaa katu yae; jáeramo mburuvicha guasu oyemongeta oñono vaerä opaete jae iporookuaía re.
4. Jayave ɨvɨ ruvicha reta jare ɨvɨ iyangarekoa reta oeka tëi kërai omboeko vaerä Daniel iparavɨkɨ rupi; ërei ngatu mbaetɨ ipuere reta oväe mbae nunga teko ani mbaeyavɨ jese, echa jae ko jupi yae; mbaetɨ etei mbae imomora ani mbaeyavɨ oñeväe jese.
5. Jayave jei jókuae kuimbae reta: “Ngaraa ñaväe kërai yamboeko vaerä kuae Daniel, jaeño ñaväeta yamboeko vaerä iTumpa iporookuaiño oyapo vae rupi.”
6. Jayave kuae ɨvɨ ruvicha reta jare ɨvɨ iyangarekoa reta oyomboatɨ mburuvicha guasu jóvai, jare jei reta chupe: —¡Mburuvicha guasu Darío, eikove katu aveiño!
7. Opaete ɨvɨ ruvicha reta mborookuaía pegua, tëta ruvicha reta, ɨvɨ iyangarekoa reta, mburuvicha reta, sundaro ruvicha reta oyemongeta päve, reikuatía remoañete vaerä jare remoërakuauka metei ndeporookuai, agüɨye etei vaerä oyerure kuae güi treinta ara rupi mbae re oipotagüe ïru tumpa pe ani ïru kuimbae pe ndegüi, ërei kia nunga omboeteä kuae mborookuai vae toyeitɨ yaguapope reta jɨru pe.
8. Añave mburuvicha guasu, emoañetete jare eikuatía nderee jese, agüɨye vaerä oyemboai, Media jare Persia pegua mborookuai oyemboaimbae vae rami.
9. Javoi mburuvicha guasu Darío oikuatía jee jókuae mborookuai re jare agüɨyeta oyeapo vae re.
10. Daniel oikuaa mburuvicha guasu oikuatía ko jee mborookuai re yave, oike jo pe jare oipea iventana Jerusalén kotɨ omae oï vae jare oyetavatɨka oyerure mboapɨ ye ara pe omee reve yasoropai Tumpa pe, oyapoñoi oiko rami.
11. Jayave oyomboatɨ yogüeru jókuae kuimbae oeka omboeko vaerä vae reta, jare oipokou reta Daniel oyerure jare omoñera reve oï iTumpa.
12. Jaema voi yogüɨraja reta mburuvicha guasu jóvai, jare omomiari reta mborookuai oyeapogüe re, jei reta: —¿Oyeapoä pa mborookuai, agüɨye etei vaerä kia oyerure kuae treinta ara rupi oipotagüe ïru tumpa pe ani ïru kuimbae pe ndegüi, ërei kia nunga omboeteä kuae mborookuai vae oyeitɨ vaerä yaguapope reta jɨru pe? Jare mburuvicha guasu jei: —Añetete ko, Media jare Persia pegua mborookuai rami, ngaraa oyemboai.
13. Jayave jei reta mburuvicha guasu pe: —Daniel, tembipɨɨ reta Judá pegua iñemuña mbaetɨ ndemboete mburuvicha guasu, mbaetɨ omboete mborookuai reyapogüe; mase mboapɨ ye metei ara pe oyerure.
14. Mburuvicha guasu oendu kuae regua yave ipɨatɨtɨ yae, jare oeka kërai oepɨ vaerä Daniel. Kuaraɨ oike regua oeka tëi kërai oepɨ vaerä.
15. Ërei jókuae kuimbae reta yatɨ mburuvicha guasu re, jare jei reta chupe: —Nemaendúa mburuvicha guasu, Media jare Persia pegua mborookuai ko, kërai ngaraa ipuere oyemboai oipotagüe mborookuai ani mbae oyeapo vaerä vae mburuvicha guasu oyapogüe.
16. Jayave mburuvicha guasu omondo güeruruka Daniel oitɨ reta vaerä yaguapope reta jɨru pe yave, mburuvicha guasu jei Daniel pe: —¡NeTumpa, jókuae reyeokuai avei chupe vae tandereepɨ!
17. Jare güeru reta metei ita oñono ɨvɨkua jöke re; jare mburuvicha guasu omboyeɨ jese ipoäka-vera jare iyɨvɨrigua mburuvicha reta ipoäka-vera jókuae ita oñono reta vae re, agüɨye vaerä oime yembotavɨ Daniel kotɨ yemongeta oyeapo vae regua.
18. Javoi mburuvicha guasu ojo jo pe, jare okarumbae oyapakua; tembiporu tairari pegua reta ave mbaetɨ oyereru jóvai; jare mbaetɨ etei jopeɨ.
19. Jare ndeimboveasɨ mburuvicha guasu opüa jare jaema etei ojo yaguapope reta jɨru kotɨ.
20. Jare oya ɨvɨkua re yave osapúkai, ipɨatɨtɨ reve oenɨi Daniel, jei: —Daniel, Tumpa oikove vae jembiokuai, neTumpa reyeokuai avei chupe vae ¿ndereepɨ pa yaguapope reta güi?
21. Jayave Daniel ombou iñee mburuvicha guasu pe, jei: —¡Eikove katu avei mburuvicha guasu!
22. CheTumpa ombou iaraɨgua, jae oyopia yaguapope reta iyuru, agüɨye vaerä maratu cheapo, echa jae jóvai mbaetɨ ko chereko; jare nderóvai ave mbaetɨ mbae ikavimbae ayapo mburuvicha guasu.
23. Jayave mburuvicha guasu oyerovia oendu yave, jare oporookuai oñerenoe vaerä ɨvɨkua güi; jökorai güɨnoe reta Daniel ɨvɨkua güi jare mbaetɨ etei ipere, iTumpa re oyeko ramo.
24. Jare mburuvicha guasu oporookuai, oyereru vaerä jókuae kuimbae reta omboeko Daniel vae, jare opa oitɨ reta yaguapope reta jɨru pe jae reta, taɨ reta jare jembireko reta; jare ndei ɨvɨkua jugua pe opa oa mbove, yaguapope reta oipɨɨ jare opa ikägüe reta omopüruru.
25. Jayave mburuvicha guasu Darío oikuatía opaete vae tëta reta pe jare tëtaguasu reta pe jare ïru ñee pe imiari vae reta opaete ɨvɨ rupi ñogüɨnoi vae reta pe; oikuatía körai: “Mbɨakatu toñemoïru avei peve.
26. Che poyókuai opaete cheporookuaía pe peï vae reta, opaete vae pemboete jare peipoɨu Daniel iTumpa güi. Echa jae ko Tumpa oikove vae, jekuae avei oiko vae. Iporookuaía ngaraai oyemboai, imbaepuere ngaraai iyapɨ ɨvɨ opa regua.
27. Jae oporogüɨroasayepe jare oporoepɨ, jae oyapo mɨakañɨ reta ara re jare ɨvɨ pe. Jae ko oepɨ Daniel yaguapope reta iyuru güi.”
28. Jare kuae Daniel pe oë kavi yae opaete oyapogüe Darío oiko yave mburuvicha guasurä, jökoraiño vi Ciro Persia pegua oiko mburuvicha guasurä yave.
10. Pemboete, Egipto pe membɨrɨpɨ reta oyuka vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
11. Israel iñemuña reta Egipto güi güɨnoe vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko;
12. imbaepuere yae rupi güɨnoe vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
13. Ɨguasu Pɨ̈ta vae omboyao vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko;
14. Israel iñemuña reta güɨroasa jokoropi vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
15. Faraón isundaro reta ndive opa oyasoiuka Ɨguasu Pɨ̈ta vae pe vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
16. Oyangareko imbae vae reta re ñuu rupi vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
17. Mburuvicha guasu reta tuichagüe omoamɨri vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
18. Mburuvicha guasu reta imbaepuere yae vae oyukauka vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
19. Amorreo reta juvicha guasu Sehón oyuka vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko,
20. jare mburuvicha guasu Og, Basán pegua, echa iporoparareko jekuae avei vae ko;
21. jare jae reta iɨvɨgüe omee imbae vae reta imbaerä, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
22. Omee jembiokuai Israel imbaerä, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
23. Jae mbaetɨ iñakañɨ yandegüi mbɨatɨtɨ guasu pe ñaï yave, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
24. Jae yandereepɨ yanderovaicho reta güi, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
25. Jae omee tembíu opaete oikove vae reta pe, echa iporoparareko jekuae avei vae ko.
26. ¡Pemboete Tumpa ara pe oï vae, echa iporoparareko jekuae avei vae ko!
12. Mburuvicha oyeapɨsaka yave apu re, opaete imborɨa reta pe oyavɨukata ko.
13. Paravete vae jare imbaeyuvanga vae, oyovakeño ko; opareve pe yandeYa omee tekove.
1. Ërei Israel pegua reta ipɨte pe oime arakae ñemombeúa jaanga reta, jökorai oimeta pepɨte pe añetembae oporomboe vae reta, jae reta güɨroiketa mboromboe añetembae ikavimbae yae vae, oikuakuta yandeYa jae reta imboasaa; jae reta aeño güeruta iyeupe reta jarembae Tumpa iyarasɨ.
2. Jare jeta vae omomoeta jae reta iporomboe kavimbae, jae jeko pegua ïru vae reta jeita ñee ikavimbae mboromboe añete vae kotɨ.
3. Jare jae reta ikorepoti potarai güi pembotavɨta iporomboe rupi pekorepoti re. Ërei ɨma ma Tumpa ojäa reta. Jáeramo okañɨteita ma.
4. Echa Tumpa mbaetɨ iñɨ̈ro araɨgua iyoa vae reta pe. Jae omombo ara güi tata guasu pe. Joko pe oñeapɨti ñogüɨnoi pɨtumimbi pe jare oäro ñogüɨnoi Tumpa ojäa reta vaerä.
5. Jaeramiño vi arakae Tumpa mbaetɨ iñɨ̈ro oporogüɨroviambae vae reta pe. Jaeño güɨroasayepe ɨporu guasu güi Noé jare ïru chiu vae reta ndive. Echa Noé omombeu tëi ïru vae reta pe oyapo vaerä jupi vae. Jáeramo Tumpa ombou ɨporu guasu iyoa vae reta re.
6. Jaeramiño vi Tumpa ombou tata tëta guasu reta Sodoma jare Gomorra re opa vaerä omboai. Jaeño opɨta itanimbugüe. Jökorai opɨta opaete jeko kavimbae vae reta oikuaa vaerä.
7. Ërei Tumpa güɨroasayepe Lot. Echa jae jupi jare oyembopɨaä mbaembae pɨ̈chɨi vae jókuae jekopochɨ vae reta oyapogüe re.
8. (Echa jókuae jupi vae oiko jae reta ipɨte pe vae, oecha jare oendu ikavimbae vae oyapo reta vae. Jáeramo oyembopɨaä ara ñavo.)
9. Jaeramiño vi yandeYa oikuaa kërai oepɨ vaerä mbaemboavai güi jae jeia re yogüɨreko vae reta, jare oñovatu jupimbae reta oiporara vaerä Tumpa iporojäa iara pe.
10. Jae ko omomoe soo jemimbota pɨ̈chɨi vae oyapo vae reta jare güɨröɨro reta yandeYa imbaepuere. Ipɨayemboete reta jare ñäteɨ oyapo mburuvicha reta jei vae, mbaetɨ oipoɨu reta jei vaerä ikavimbae vae Tumpa iaraɨgua reta kotɨ;
11. ërei araɨgua reta imbaepuere tuicha yae tëi reve mbaetɨ ipuere oyepopeyu jókuae reta kotɨ yandeYa jóvai.
12. Ërei jókuae jupimbae vae oyapo vae reta jei ikavimbae vae oikuaambae vae kotɨ. Jae reta ko mɨmba reta iyarakuaambae reta rami jókuae oyepɨɨ jare oyeyuka vaerä rami. Jökorai okañɨtei retata.
13. Jare kuae jekoviata chupe reta jupimbae vae oyapo vae re, echa ara ñavo ikaviecha chupe reta oyapo vaerä, jókuae reta ko pɨ̈chɨi yae vae, pembotavɨ jare opuka peré okaru ramboeve pe ndive.
14. Jae reta jekuaeño oipota oyuvanga menda re, mbaetɨ iyangapɨɨ reta iyoa, oyapouka mbaeyoa iporogüɨrovia re mbaetɨ ipɨ̈rata vae reta pe, jae reta oyepokuaa imbaepotarai, Tumpa oyepopeyu ma jese reta.
15. Echa oeya reta tape isɨmbi vae, jare opa jopa reta, omomoe reta Balaam, Beor taɨ jeko, echa Balaam oaɨu yae korepoti jupimbae vae oyapo vae rupi omongana vae;
16. Tumpa omboeta chupe iyoa re; echa metei mburika imiari chupe vae rupi oyopia ñeemombeúa yarakuaambae reve oyapota tëi vae.
17. Jókuae jupimbae vae oyapo vae reta ɨkua ɨmbae rami ko, amapɨtu ɨvɨtu tätagüe opa güɨraja vae rami ko; jókuae reta oäro güɨnoi pɨtumimbi yae vae jekuae avei pegua.
18. Imiari reta oyemboete reve ñee añetembae, ombotavɨ ye soo jemimbota rupi oyembosɨrɨ tëi ma ikavimbae vae iyapoa reta güi vae.
19. Jókuae reta güɨrökuavee chupe reta yeyora, ërei jae reta etei ikavimbae vae jembiokuai reta ko. Echa mbaepuere güɨnoi yanderé vae ñanerenoi ipo igüɨ pe.
20. Echa kia oyembosɨrɨ mbae ikavimbae vae ɨvɨ pegua güi yandeYa Jesucristo yandemboasa vae oikuaa vae rupi, ërei taɨkue rupi oyapo ye yave ñamɨri ma ko, jare ou opɨta ikavimbae yae tenonde oiko vae güi.
21. Echa ikavi ko agüɨye etei oikuaa viña jupi vae regua, jare oyerova ye mborookuai oñemee chupe vae güi.
22. Echa oyembopo ko jese reta ñee arakuaa pegua jei yave: “Yaɨmba jou ye igüëegüe, jare kuchi oyeyoegüe oyapayere ye tuyuapo pe.”
Guarani Bible 2001
Biblia DC Guaraní Bolivia Bolivian Bible Society, 2001