Biblia en un año

1. Sara oikove oiko ciento veintisiete año;
2. jare omano Quiriat-arba pe, jae ko Hebrón, ɨvɨ Canaán pe; jare Abraham ou ipɨatɨtɨ jese jare oyaeo.
3. Abraham opüa jembireko jëogüegüe iyɨpɨ güi, jare ojo omomiari Het iñemuña reta, jei reve:
4. —Ketɨgua jare oguataiño vae che pepɨte pe, pemee ɨvɨ cheve anoi vaerä pepɨte pe tëogüe renda, cherembireko añotɨ vaerä pɨpe.
5. Het iñemuña reta jei Abraham pe:
6. —¡Eyeapɨsaka oreré oreya! Nde ko orepɨte pe metei Tumpa oiparavo vae; eñotɨ nderembireko jëogüegüe tëogüe-rɨru ikavi yae opaete güi vae pe; metei ave orepɨte güi ngaraa mbae jei ani ndemboavai reñotɨ vae re.
7. Jayave Abraham opüa, jare itindɨasɨ jókuae ɨvɨ pegua reta pe, Het iñemuña reta.
8. Jei chupe reta: —Añetete pe reta pekɨ̈reɨ ko añotɨ vaerä cherembireko kuae pe yave, peiporu cheree re Efrón, Zohar taɨ pe,
9. omee vaerä cheve ɨvɨkua Macpela pegua, jae iɨvɨ jembeɨ pe oï vae. Amboepɨta chupe jepɨ rupi kavi, anoi vaerä pepɨte pe tëogüe renda chembae ae.
10. Echa Efrón oiko jëtara Het iñemuña reta ipɨte pe, jare jae jei Abraham pe opaete vae jovake, jare opaete oike öke rupi vae reta jovake:
11. —¡Ngaraa jökorai cheya! Torombopota ɨvɨ pe, jare tamee vi ndeve ɨvɨkua joko pe oï vae; opaete vae reta jovake tamee ndeve; eñotɨ nderembireko pɨpe.
12. Jayave Abraham itindɨ opaete jókuae ɨvɨ pegua reta jóvai,
13. jare jei Efrón pe opaete vae jovake: —¡Eyeapɨsaka cheré! Romoñera reipɨɨ vaerä korepoti ɨvɨ jepɨgüe, jare jaɨkue rupi añotɨta cherembireko jëogüegüe.
14. Jayave Efrón jei Abraham pe:
15. —¡Cheya! Eyeapɨsaka cheré: Ɨvɨ jepɨ ko cuatrociento korepoti reare; kuae re agüɨye yayoaka, eñotɨño nderembireko jëogüegüe.
16. Jayave Abraham ikɨ̈reɨ, jare omboepɨ Efrón pe opaete Het iñemuña reta jovake jei rami, cuatrociento korepoti reare pe, korepoti omaemee vae reta oiporu vae.
17. Jökorai ɨvɨ Macpela pegua Efrón imbae, Mamre güi kuaraɨ oëa kotɨ oï vae: Ɨvɨkua jare ɨvɨra reta jare opaete mbaembae pɨpegua,
18. Abraham imbae opɨta opaete Het iñemuña reta jovake, jare opaete jókuae öke rupi oike vae reta jovake.
19. Kuae jaɨkue rupi, Abraham güɨraja oñotɨ jembireko jëogüegüe, ɨvɨ Macpela pe, Mamre güi kuaraɨ oëa kotɨ oï vae pe, jae ko Hebrón ɨvɨ Canaán pe.
20. Jare opaete mbaembae jókuae ɨvɨ pegua, jare ɨvɨkua opɨta Abraham ipo pe, Het iñemuña reta omee tëogüe oñeotɨ vaerä vae.
1. Abraham indechi yae ma, jare opaete pe yandeYa iporerekua jese.
2. Jare Abraham jei jembiokuai ñɨma yae ma jo pe vae pe, jae ko tenondegua yae oyangareko opaete mbaembae re vae: —Eñono ndepo cheu päu pe,
3. jare yandeYa jee re ere añetete reyapota vae, Tumpa ara pe jare ɨvɨ pe oï vae, agüɨye emaeño cheraɨ Isaac tomenda Canaán pegua tayɨ ndive, che aï ipɨte pe vae,
4. ekua cheɨvɨ pe, cherëtara reta yogüɨrekoa güi eru kuña cheraɨ jembirekorä.
5. Tembiokuai jei: —Güɨramoi kuña mbaetɨ yave oipota ou cherupíe kuae ɨvɨ pe, ¿arajata ra jayave nderaɨ jókuae ɨvɨ nde reyúa güi?
6. Abraham jei chupe: —¡Mbaetɨ, agüɨye eraja cheraɨ jokotɨ!
7. YandeYa Tumpa ara pe oï vae cherenoe cheru jëta güi jare cherëtara reta güi vae, güɨrökuavee cheve jae jee re aeño: “Neñemuña pe ameeta kuae ɨvɨ” jae ko omondota iAraɨgua nderenonde jare nde reruta joko güi kuña cheraɨ peguarä.
8. Ërei ngatu kuña ñäteɨ ou nderupíe yave, nde mbaetɨta renoi teko kuae ñererökuavee kotɨ; jaeño, ¡cheraɨ agüɨye tojo jokotɨ!
9. Jayave tembiokuai oñono ipo iya Abraham iu ipäu pe, jare jei Tumpa rovake kuae mbaravɨkɨ oyapota chupe vae re.
10. Jókuae tembiokuai oipɨɨ payandepo iya icamello, jare ojo güɨnoe mbotarä vae oipotagüe iya imbae güi, jare omboɨpɨ oguata ojo regua oväe Mesopotamia pe, Nacor jëta pe.
11. Jare omombutuu camello reta tëta güi ikatu pe ɨkua oïa pe, kaaru ma jare kuñatai reta iora ma ou vaerä ɨ güɨraja,
12. oyerure yandeYa pe jei: “CheYa Tumpa, cheya Abraham iTumpa, romoñera añave aväe vaerä ayu aeka vae, ndeporoparareko cheya Abraham ndive.
13. Mase, ko aï ɨkua iyɨpɨ pe, jare kuimbae reta kuae tëta pegua tayɨ oë ɨkua pe ɨ güɨraja vaerä.
14. Jókuae kuñatai pe, che jaeta: ‘Embogüeyɨ ndeɨrɨru che aɨu vaerä.’ Jare jae jei yave cheve: ‘Eɨu jare tamboɨu vi ndeve camello reta.’ Jae toiko reiparavo nderembiokuai Isaac peguarä vae; jare kuae re taikuaa ndeporoparareko yae cheya kotɨ vae.”
15. Jare ndei jae opa imiari mbove, ko ou Rebeca güeru reve iyatiɨ re ɨrɨru, jae ko Betuel tayɨ; Betuel ko jae Milca imembɨ Nacor pe vae, jae ko Abraham tɨvɨ.
16. Jókuae kuñatai maepöra yae, ndeiño etei oasa kuimbae ndive vae. Jae ogüeyɨ ɨkua pe jare omotɨnɨe iɨrɨru yave oë ojo ye vaerä.
17. Jayave tembiokuai opɨ̈roata ojo ikotɨ jare jei chupe: —Romoñera remee vaerä aɨu ndeɨrɨru güi.
18. Jókuae kuñatai jei chupe: —Eɨu cheya. Iyandeko ombogüeyɨ iɨrɨru ipo pe jare omee oɨu.
19. Tembiokuai opa ma oɨu yave, kuñatai jei: —Tanoe vi ndeve camello reta peguarä, opaete oɨu regua.
20. Iyandeko oikuavo iɨrɨru mɨmba iɨguarɨru pe, jare osɨi ye ɨkua kotɨ güɨnoe vaerä ɨ, jökorai güɨnoe opaete camello reta peguarä.
21. Jare tembiokuai ipɨakañɨ omae jese, kïrii ngatu omae oikuaa vaerä yandeYa ra omboekopo iguata vae.
22. Camello reta opa ma yangapɨɨ yave, kuimbae oekɨ metei moäka-vera oro pegua ova gramo ipoɨ vae jare mókoi poapɨ regua cien gramo oasa ipoɨ vae,
23. jare jei chupe: —¿Kia tayɨ pa nde jare oime pa nderu jo pe roputuu vaerä?
24. Jae jei: —Betuel tayɨ ko che; Betuel jae ko Milca imembɨ Nacor pe vae,
25. oime ko peputuu vaerä orero pe, jare jeta kapii jare jeta atiɨgüe.
26. Jayave jókuae kuimbae itindɨ jare omboete yandeYa,
27. jare jei: “¡Toyemboete yandeYa, cheya Abraham iTumpa, echa mbaetɨ ombosɨrɨ iporoparareko cheya Abraham güi, chereru yandeYa jare aväe cheya jëtara reta jëta!”
28. Jayave kuñatai osɨi ichɨ jo kotɨ oikuaauka vaerä kuae mbaembae re.
29. Labán, Rebeca ikɨvɨ osɨi oë ikatu kotɨ kuimbae oïa pe, ɨkua jenda pe,
30. echa oecha jeindɨ ipo pe moäka-vera jare poapɨ regua oro pegua; Rebeca imiari opaete jókuae kuimbae jei chupe vae yave, ou jare oecha jókuae kuimbae icamello ndive oï ɨkua iyɨpɨ pe,
31. jare jei chupe: —Eyu, yandeYa iporerekua jese vae. ¿Maera pa reï ikatu pe? ¡Ko añono kavi ma o jare camello reta jendarä!
32. Jayave jókuae kuimbae ojo o pe jare Labán oyora camello reta, omee jou kapii jare atiɨgüe, jare jaɨkue rupi güeru ɨ chupe oyoe vaerä ipɨ jare jupíe yogüeru vae reta.
33. Oñono tembíu jóvai okaru reta vaerä, ërei jae jei: —Mbaetɨta akaru jaeta vae ndei jae mbove. Labán jei: —Nemiari.
34. Jayave tembiokuai jei: —Che ko jae Abraham jembiokuai.
35. YandeYa iporerekua yae cheya re, jare oikokatu yae: Omee chupe jeta vecha, guaka, korepoti oro, tembiokuai kuña jare tembiokuai kuimbae, camello jare mburika.
36. Jare Sara, cheya jembireko imembɨ itɨ̈aro pei, chupe omee opaete mbaembae güɨnoigüe.
37. Jare cheya oyapouka cheve ñererökuavee Tumpa rovake jei reve: “Agüɨyeta cheraɨ remaeño omenda Canaán pegua kuimbae reta tayɨ ndive, kuae ɨvɨ aiko pɨpe vae.
38. Ërei reota cheru jëta pe cherëtara reta ñogüɨnoia pe, jare joko güi reruta kuña cheraɨ peguarä.”
39. Jare che jae: “Güɨramoi kuña ñäteɨta ou cherupíe.”
40. Jayave cheya Abraham jei: “YandeYa jae ndive aguata vae omondota iAraɨgua nde ndive, jae ndereraja kavita cherëtara reta pɨri, cheru jëta pe, joko güi reruta kuña cheraɨ peguarä.
41. Jayave nde mbaetɨta renoi teko kuae ñererökuavee Tumpa jee re yayapo vae kotɨ, reo reväe yave cherëtara reta pe. Ërei mbaetɨ omee reta yave ndeve, nde mbaetɨta renoi teko kuae ñererökuavee kotɨ.”
42. “Jökorai añave ayu aväe ɨ jenda pe yave, jae: ‘CheYa Tumpa, cheya Abraham iTumpa, rembopo yave cheguata, ayu jese vae,
43. mase, ko aï ɨ jenda pe, jókuae kuñatai ou ɨ güɨraja vae pe jae yave: Emee taɨu ndeɨrɨru güi,
44. jare tei cheve: Eɨu, nde jare tanoe vi ɨ ndecamello reta peguarä, jókuae kuñatai toiko reiparavo cheya taɨ peguarä vae.’
45. Jare ndei opa chemiari chepɨa pe mbove, ko Rebeca ojo oväe iɨrɨru ndive iyatiɨ re, ogüeyɨ ɨ jenda pe jare güɨnoe ɨ jare jae chupe: ‘Romoñera remee vaerä ɨ jau.’
46. Jare iyandeko iɨrɨru ombogüeyɨ, jare jei: ‘Eɨu jare tamboɨu vi ndecamello reta.’ Jau ɨ jare omee vi oɨu checamello reta.
47. Jayave aparandu chupe: ‘¿Kia tayɨ pa nde?’ Jare jae jei cheve: ‘Betuel tayɨ ko che; Betuel jae ko Milca imembɨ Nacor pe vae.’ Jayave añono itï re moäka-vera jare ipoapɨ re poapɨ regua,
48. chetindɨ amboete yandeYa; amboete yandeYa, cheya Abraham iTumpa, chereru tape ikavi vae rupi cheya jëtara oïa pe, araja vaerä kuña, cheya taɨ peguarä.
49. Añave pe reta peyapo yave jupi vae jare mboroparareko cheya kotɨ, pemombeu cheve jare mbaetɨ yave pemombeu vi cheve; aikuaa vaerä mbae ra ayapota vae.”
50. Jayave Labán jare Betuel jei chupe: —YandeYa güi ko opaete kuae oë, mbaetɨ orepuere roe ndeve ikavimbae ani ikavi vae.
51. Ko Rebeca oï nderóvai; eipɨɨ eraja jare toiko ndeya taɨ jembirekorä, yandeYa jei rami.
52. Abraham jembiokuai oendu yave iñee reta, itindɨ reve omboete yandeYa.
53. Jayave tembiokuai güɨnoe mbaembae ikavi vae korepoti pegua jare oro pegua, jare temimonde reta, omee Rebeca pe. Jaeramiño vi omee mbae jepɨ vae ikɨvɨ pe jare ichɨ pe.
54. Jaɨkue rupi okaru jare jou reta vino, kuimbae reta jupíe yogüeru vae ndive, jare oke reta. Pɨareve pe ndeimbove yave opüa jare jei: —Chemondo cheya kotɨ.
55. Ërei ngatu Rebeca ikɨvɨ jare ichɨ jei chupe: —Topɨta yeño räri kuñatai ore ndive payandepo ara yepe, javoi eraja kuri.
56. Jare jae jei chupe reta: —Agüɨye chemombɨta, yandeYa omboekopo ma ko cheguata, chemboyupavo aja vaerä cheya kotɨ.
57. Jayave jae reta jei: —Ñaenɨi kuñatai yaparandu chupe, yaecha mbae jei.
58. Oenɨi reta Rebeca, jare jei reta chupe: —¿Nekɨ̈reɨ pa reo kuae kuimbae ndive? —Chekɨ̈reɨ —jei.
59. Jayave ikɨvɨ omaeño ojo Rebeca jare kuña oyangareko aeño jese vae, Abraham jembiokuai jare iñeïru reta ndive.
60. Jare omboyupavo ñee kavi reve jei reta chupe: “¡Orereindɨ! ¡Eiko jeta vae reta ichɨrä, neñemuña reta topɨ̈ro jovaicho reta jöke!”
61. Jayave opüa Rebeca jare iyangarekoa kuñatai reta opo camello re, jare ojo Abraham jembiokuai jupíe; tembiokuai oipɨɨ Rebeca jare yogüɨraja.
62. Jare Isaac ou ɨkua “Oikove jare chereecha vae” jee vae güi; echa jae oiko Neguev pe.
63. Oë yepe jae omae ñuu rupi kaaru yave, jare oupi iñäka, oecha camello reta yogüeru.
64. Jaeramiño vi Rebeca oupi iñäka jare omae yave oecha Isaac, jare ogüeyɨ camello güi
65. echa oparandu ma yepe tembiokuai pe, jei: —¿Kia pa pea kuimbae ou yande kotɨ vae? Jare tembiokuai jei chupe: —Cheya ko. Jayave jae oipɨɨ iñäka-soia oñova jova.
66. Jayave tembiokuai imiari Isaac pe opaete mbaembae oyapo vae.
67. Jare Isaac güɨraja ichɨ Sara jogüe guakapi pegua pe, jare güɨreko Rebeca, jare oaɨu. Jökorai Isaac ipɨakatu opɨta ichɨ omano vae güi jaɨkue rupi.
1. CheYa Tumpa, ndereño ayeko; ¡chereroasayepe opaete chemomburu vae güi!
2. ¡Chereepɨ, echa jae reta yaguapope rami chemopächa retata, mbaetɨ reve kia chereepɨ!
3. CheYa Tumpa, ¿che ayapo pa jókuae nunga? ¿Aporoyuka pa?
4. ¿Chevɨa-ïru pe amboyevɨ pa ikavi oyapo cheve vae ikavimbae pe? ¿Apɨ̈ro pa mbae cherovaicho reta güi jupimbae reve?
5. Jökorai ko yave, cherovaicho reta tacheraɨkuemoña; tacherupitɨ jare tachembotɨrɨrɨ ɨvɨ rupi, tachemboyapayere ɨvɨ rupi.
7. Agüɨye ndearakuaa katu emae ndeyé aeño; eipoɨu yandeYa güi jare esɨrɨ ikavimbae güi.
8. Echa kuae, moa ramita ko ndeve, omoröɨsa katuta nekägüe reta.
1. Jayave Jesús oyeupi ye barco raɨ pe jare oasa ye ɨguasu jovaicho kotɨ. Jare ojo oväe jëta guasu pe.
2. Jare güeru reta chupe tupa pe metei kuimbae jete jëogüe vae. Jesús oecha jae reta iporogüɨrovia yave, jei jókuae kuimbae jete jëogüe vae pe: —Eñemoäta ngatu cheraɨ. Ndeyoa reta oyemboai ma.
3. Javoi amogüe mborookuai re oporomboe vae reta oyemongeta ipɨa pe körai: “Kuae kuimbae jei ikavimbae yae vae Tumpa kotɨ.”
4. Ërei Jesús oikuaa jae reta iyemongeta ramo jei chupe reta: —¿Maera pa penoi pepɨa pe yemongeta reta ikavimbae?
5. Echa, ¿mbae pa yavaiä jae vaerä: “Ndeyoa reta oyemboai ma”, ani “epüa jare eguata”?
6. Ërei aipota peikuaa: Che Kuimbaerä ayeapo vae anoi mbaepuere cheɨ̈ro vaerä mbaeyoa reta re kuae ɨvɨ pe. Jayave jei kuimbae jete jëogüe vae pe: —Epüa evoɨ nderupa, jare ekua nerëta pe.
7. Jayave jae opüa, jare oë ojo jëta kotɨ.
8. Ërei jeta joko pe ñogüɨnoi vae reta oecha yave ipɨakañɨ, jare omboete reta Tumpa, mbaepuere tuicha vae omee kuimbae reta peguarä Jesús rupi.
9. Jare Jesús joko güi ojo yave, oecha metei kuimbae Mateo jee vae oguapɨ oï mburuvicha peguarä okovara ñogüɨnoia pe, jare jei chupe: —Eyu cherupíe. Jayave jae opüa jare ojo jupíe.
10. Jare Jesús okaru oï ramboeve Mateo jëta pe, jeta mburuvicha peguarä okovara vae reta jare jeko ikavimbae vae reta yogüeru okaru vaerä Jesús jare jemimboe reta ndive.
11. Jare fariseo reta kuae oecha yave, jei Jesús jemimboe reta pe: —¿Maera pa okaru pemboe vae okovara vae reta jare jeko ikavimbae vae reta ndive?
12. Ërei Jesús kuae oendu yave, jei chupe reta: —Oikove katu vae reta mbaetɨ oeka oporopoano vae. Imbaerasɨ vae retaño oeka.
13. Pekua peyemboe kavi mbae ra oipota jei kuae: “Aipota vae jae ko peporoparareko avei, mbaetɨ aipota mɨmba oyeyukagüe opaetei oyeapɨ vaeño.” Echa mbaetɨ ko ayu aeka jupi vae reta. Ayu ko aeka iyoa vae reta, oeya vaerä jeko ikavimbae.
14. Jayave Juan jemimboe reta oya Jesús re jare oparandu reta chupe: —¿Maera pa ore jare fariseo reta royekuakuñoi tembíu güi, ërei nderemimboe reta oyekuakúä?
15. Jayave Jesús jei chupe reta: —Mendaa pe ñogüɨnoi vae reta ¿oyekuaku ra tembíu güi, omenda vae jae reta ndive oï ramboeve? Ërei outa oväe ara jókuae omenda vae oyererajauka vaerä chugüi reta. Jayave ramo oyekuaku retata tembíu güi.
16. Ngaraa ikavi yamboya vaerä temimonde indechi vae mbaemboyaa ipɨau vae pe. Echa mbaemboyaa ipɨau vae omoatata temimonde indechi vae, jare jeieteta osoro.
17. Jaeramiño vi ngaraa ikavi yamboɨru vaerä vino ipɨau vae, vino jɨru mɨmbapire pegua indechi vae pe. Echa jökorai yave, omondorota jare vino oyepɨyereta, jare jókuae jɨru opa osoro. Jáeramo yamboɨru vino ipɨau vae jɨru ipɨau vae pe. Echa jökorai yayapo yave, vino jɨru mbaetɨ osoro jare vino mbaetɨ oyepɨyere.
Guarani Bible 2001
Biblia DC Guaraní Bolivia Bolivian Bible Society, 2001